“Her şey, hayattaki yolunu tamamen kaybeden bir adamın intiharın eşiğinden dönüp cehennemin kapılarını çalmasıyla başladı.
Peki ya Dante’nin 1300 yılında çıktığı o karanlık öte dünya yolculuğu, aslında sadece dini bir alegori değil de, insan psikolojisinin en karanlık dehlizlerine yapılmış çiğ ve acımasız bir operasyonsa?”
İlahi Komedya, İtalyan şair Dante Alighieri tarafından 14. yüzyılın başında (1308-1320 yılları arasında) kaleme alınmış, dünya edebiyatının en önemli epik eserlerinden biridir. Eser, o dönemde bilim ve edebiyat dili olan Latince yerine halkın konuştuğu İtalyanca (Toskana lehçesi) ile yazılmış, bu yönüyle modern İtalyancanın temeli kabul edilmiştir. Toplam 14.233 dizeden oluşan bu devasa destan; Cehennem (Inferno), Araf (Purgatorio) ve Cennet (Paradiso) olmak üzere üç ana bölümden meydana gelir. Her bölüm 33 kantodan oluşur (Cehennem’deki giriş kantosuyla birlikte toplam 100 kanto) ve eser “terza rima” adı verilen, birbirine örülmüş üçlü uyak düzeniyle yazılmıştır. Destanın olay örgüsü, Dante’nin 1300 yılının Paskalya haftasında kendisini karanlık bir ormanda kaybolmuş bulmasıyla başlar.
Yolunu kapatan üç vahşi hayvandan (leopar, aslan ve kurt) kaçarken, kendisine antik Roma’nın büyük şairi Virgilius rastlar. Virgilius, Dante’ye öteki dünyada rehberlik etmeyi teklif eder. Yolculuğun ilk durağı olan Cehennem, yerin altına doğru daralan dokuz halkadan oluşur. Burada günahkarlar, işledikleri suçların niteliğine göre “contrapasso” (kısasa kısas) ilkesine uygun biçimde sonsuza dek cezalandırılırlar. En derinde, ihanet edenlerin bulunduğu buz tabakasında ise üç yüzlü devasa bir yaratık olan Lucifer yer alır.
Cehennem’den geçerek dünyanın öteki ucundaki Araf Dağı’na ulaşan Dante ve Virgilius, burada günahlarından arınmak için bekleyen ruhlarla karşılaşır. Araf, yedi ölümcül günahı temsil eden yedi terastan oluşur. Dağın tepesinde, yani Yeryüzü Cenneti’nde, putperest olduğu için Hristiyan inancına göre Cennet’e giremeyen Virgilius rehberliğini tamamlar. Dante’ye bundan sonraki yolculuğunda, büyük aşkı ve ilham kaynağı olan Beatrice rehberlik eder. Cennet, Orta Çağ kozmolojisine uygun olarak dünyayı çevreleyen dokuz göksel küreden oluşur. Her küre farklı erdemlere sahip ruhlara ev sahipliği yapar. Yolculuğun sonunda Dante, “Empyrean” adı verilen en yüksek kata ulaşır ve burada ilahi nurun görüntüsüyle sarsılarak yolculuğunu tamamlar.
İlahi Komedya, sadece dini bir metin değil; Orta Çağ felsefesi, teolojisi, astronomisi ve siyasetinin iç içe geçtiği bir eserdir. Dante, eserinde kendi döneminin siyasi figürlerine, papalarına ve antik çağ kahramanlarına yer vererek toplumsal ve ahlaki bir eleştiri sunar. Eser, insanın günah batağından çıkıp akıl (Virgilius) ve inanç (Beatrice) yoluyla en yüksek mertebeye ulaşma çabasını evrensel bir mimari yapı içinde anlatır. Metnin sonunda yer alan
“Yıldızları ve diğer gezegenleri hareket ettiren sevgi” ifadesi, tüm destanın kozmik ve manevi düzenini özetleyen temel motiftir.
—İtalyan Destanı—
